Uit de oude doosjes van Jan Slager
Thomas Flyabout 1909 Y-12-2

Terug van weggeweest; uw vertrouwde artikel over een Models of Yesteryear model uit de tweede serie door Jan Slager. In NYC magazine 17 van september 2002 viel de eer te beurt aan de Y-11-2 1912 Packard Landaulet vandaar dat vervolgt wordt met de: Y-12-2 1909 THOMAS FLYABOUT.

Algemeen.

Deze wagen was een product van een van de vele Amerikaanse pioniers in het bouwen van auto's. Mr. E.R. Thomas stichtte het bedrijf in 1902 en had interesse voor (motor) fietsen en treinen en uiteindelijk ook automobielen. De Flyer kreeg bekendheid door het winnen van de door de Franse krant "Le Matin" uitgeschreven "Round The World Motorcar Race". Deze overwinning ontlokte zelfs aan de heer Bentley de opmerking dat deze een grote pluim zette op de Amerikaanse automobielindustrie en bewees dat de Amerikanen auto's konden bouwen die volkomen gelijkwaardig waren aan de Europese wagens. Deze wagen is later geheel gerestaureerd in de toestand zoals deze aankwam in Parijs en bevindt zich in het museum van hotel/casino Harrah's in Reno. Dit model was een Thomas Flyer van 1907 met een 70 PK sterke viercilinder motor, die geheel werd aangepast om de extra benodigde uitrusting voor de race te dragen. Van deze wagen heeft RIO een model uitgegeven en eind 1970 is door AMT (ook van Matchbox) een 25:1 bouwmodel uitgegeven. Velen denken dat deze wagen ook als voorbeeld diende voor het model van Yesteryear; dit ook omdat op de bodemplaat is vermeld: "By courtesy of Harrah's Collection Reno, U.S.A.". Dit is niet het geval. Voor ons voorbeeld van deze keer staat model een in 1909 gebouwde zescilinder Thomas Flyabout. Van dit in 1967 uitgebrachte Yesteryear model zijn veel variaties bekend zowel in kleur als in kleurschakeringen. Aangezien het erg moeilijk is te weten welke als nieuw zijn uitgegeven moet het TYB worden aangehouden, omdat deze zijn gebaseerd op de officiële gegevens van Matchbox. Veel vormwijzigingen zijn bekend van raamomlijsting, bevestiging van reservewiel en de bevestiging van het dak.

Carroserie.

Hieraan zijn slechts enkele wijzigingen aangebracht. De bevestiging van het dak m.b.v. pinnen aan de carrosserie (#1&2) is vervangen door pinnen aan de stoelen en een uitholling in de carrosserie om deze een plaats te geven. Daarnaast is het gladde dak later met structuur uitgevoerd. (# 8-13)

Chassis en bodemplaat.

Er zijn drie verschillende bodemplaten. De 1e uitgave [# 1-3+9] heeft 2 open gaten, waarvan 1 in het vliegwielhuis. "1909-Thomas Flyabout" staat in 2 regels geschreven.

De 2e uitgave [# 4-5] heeft het gat in het vliegwiel opgevuld en is nu een vlakke schijf. Het andere gat is verdwenen. "1909-Thomas-Flyabout" staat nu op drie regels en staat op zijn kop in vergelijking met "Matchbox-Made in England".

De 3e uitvoering [# 6-8 en 10-19] is hetzelfde als de 2e, echter de drie regels staan nu in dezelfde leeskant.

We zien dit ook op de foto.

Dak en bevestiging.

Bij de 1e uitgave [#1-2] zaten 2 pennetjes vast aan de zijkant van de carrosserie waaraan het dak middels steunen is bevestigd. Aangezien de pennetjes daar nogal snel afbraken werden deze verplaatst naar de zijkant van de voor- en achterbank en kwam er een uitsparing voor deze pennen in de carrosserie.

Ook het dak zelf onderging een verandering. Vanaf #8 werd de bovenkant ribbelig gemaakt; zgn. "textured". Officieel was het bedoeld voor de 2e productie van 1975, maar oude modellen met dit dak zijn ook uitgegeven. Maar onthoud dat alle plastic onderdelen, dus ook het dak, gemakkelijk zijn te verwisselen. De 2e productie heeft standaard zwarte daken.

Maar rond de uitgiftedatum zijn ook enkele laatste blauwe modellen met zwart dak uitgegeven.

Reservewieldrager.

De wieldrager is opnieuw ontworpen toen de bredere en dieper uitgeholde banden werden gebruikt. Dit vond plaats bij de 2e productie in 1975.

Stoelen en grille.

Zoals reeds vermeld zijn alleen de eerste modellen uitgevoerd met gele stoelen en grille en zeer moeilijk te vinden. De standaard kleur is blauw met een metallic vernis, waarbij de stoelen en grille donkerrood of maroon zijn maar andere kleuren als groen en rood ook voorkomen. Men moet wel oppassen want de stoelen hebben dezelfde afmeting als die van de Y-9 Simplex; dus uitwisselbaar. Ze hebben echter een andere vorm van zitting. Om de verwarring compleet te maken zijn ook veel modellen in omloop die als try-outs zijn gemaakt of waarbij men bepaalde voorraden moest opmaken. Bij de 2e productie maakt men gebruik van bijna-wit en crème kleurige stoelen.

Wielen.

De 12-spaaks bronzen wielen zijn plotseling een kort moment uitgevoerd met 11,5 mm diameter velgen i.p.v. de standaard 13 mm [#5en7] en zijn zeldzaam. Bij de 2e productie zien we standaard 12-spaaks chromen wielen. Maar ook hier weer is een korte productie [#14-17] uitgevoerd met chroom 24-spaaks wielen.

Doosjes.

Vanwege de lange looptijd van dit model komen veel soorten verpakking voor. Begonnen is met type E1 [#1-5] met een gekleurd plaatje van het model tegen een getekende achtergrond, met "Matchbox" in een boog er boven. Ook de eindflappen waren voorzien van een gekleurde uitvoering van het model. Al snel is overgegaan naar de rose-gele doosjes F [#3-10] met doorkijk en aan het eind van de 1e productie nog de paars-gele doosjes G [#7-10] De 2e productie is geheel uitgegeven met de houtnerf kleurige doosjes H [#10-19] Het blauwe model vindt men tevens in de G5-6 cadeauset uit 1968.

Het paarse model is eveneens te vinden in de G5-8 giftset uit 1975. (een afbeelding vindt u in het kleurkatern van NYC magazine 14 van augustus 2001) Verder dook recentelijk een niet bekende Matchbox verpakking op op het internet waar we de Thomas Flyabout ook in terugvinden.

Het is een witte doos met de tekst Matchbox en een nummer 49-54612 op de andere zijde. In deze doos zijn vier modellen in hun oorspronkelijk doorkijkdoosjes verpakt. Waarschijnlijk is de doos gemaakt voor het Amerikaanse postorderbedrijf Sears waar in de zestiger jaren wel meer speciale Matchbox verpakkingen voor zijn gemaakt. Als u er meer van weet dan hoor ik het graag via 033-4638163.

Geschenkverpakking.

Het eerste model met de rode stoelen en grille alsmede het gladde beige dak zijn gebruikt voor plaatsing op asbakken, boekensteunen e.d. Zowel in zilver- als goudpleet. Op de foto ziet u de gouden uitvoering op een boekensteun.

Samenvatting en waarschuwing.

Een zeer precies nagemaakt model. De kleuren vind ik niet passen bij de wagen. Er is een uitvoering bekend die bijna-wit is met rode stoelen en een gele grille. Dit moet een voor-productie model zijn. Rekening moet worden gehouden met het feit dat bij aanvang al direct is overgegaan naar rode stoelen en gele stoelen niet meer beschikbaar waren; in tegenstelling tot de gele grille, waarvan meerdere eenheden aanwezig waren. Zoals reeds gezegd zijn de plastic onderdelen makkelijk onderling te verwisselen. Men moet dus goed opletten, zeker als er een groot bedrag voor wordt gevraagd.

Jan Slager